Khi nhắc đến A.I trong công việc văn phòng, tôi thường nghe một mong muốn rất dễ hiểu: giá như có công cụ đọc hồ sơ, kiểm tra và trả kết quả thay mình.
Tôi cũng mong công việc bớt những thao tác lặp đi lặp lại. Nhưng khi nghĩ đến hồ sơ dự toán mua sắm, tôi không đặt mục tiêu giao toàn bộ việc kiểm tra cho A.I.
Lý do nằm ở bản chất công việc.
Một dự toán không chỉ là bảng phép tính. Đằng sau mỗi con số có thể là báo giá, yêu cầu kỹ thuật, khối lượng dự kiến, căn cứ áp dụng và những điều kiện mà người lập hồ sơ đã xem xét. Có việc kiểm tra được bằng phép cộng. Cũng có việc phải hiểu mục đích mua sắm và sự phù hợp của hồ sơ.
ChatGPT có thể giúp trích xuất dữ liệu, tính lại các phép toán và chỉ ra sự khác biệt giữa những tài liệu được gửi. Nhưng nếu thiếu báo giá gốc, thiếu trang hoặc chưa làm rõ nguồn số liệu, A.I không thể biến phần còn thiếu thành căn cứ có thật.
Tôi không muốn một câu trả lời được viết rất trôi chảy khiến người đọc bỏ qua những câu hỏi cần thiết: Tài liệu này đã đủ chưa? Phiên bản nào đang áp dụng? Số liệu nào đã được kiểm chứng? Ai có trách nhiệm xác nhận cuối cùng?
Vì vậy, khi cùng nhóm xây dựng quy trình hỗ trợ kiểm tra dự toán, chúng tôi xác định rõ phần việc A.I có thể hỗ trợ và phần việc nhất định phải do người chuyên môn thực hiện.
A.I đọc thông tin được cung cấp, hỗ trợ tính lại, so sánh, phát hiện điểm chưa thống nhất và lập bảng cảnh báo. Người phụ trách xem lại hồ sơ gốc, xác định bối cảnh, đánh giá mức độ ảnh hưởng rồi mới đưa ra nhận xét và kiến nghị phù hợp.
Cách phân vai ấy cũng giúp chúng tôi viết câu lệnh rõ hơn. Thay vì yêu cầu “Hãy phê duyệt dự toán này”, câu hỏi trở thành “Hãy liệt kê những phép kiểm đã thực hiện, những sai khác có thể chứng minh và những nội dung cần người phụ trách xác nhận”.
Nghe có vẻ thận trọng hơn, nhưng tôi cho rằng đó là sự thận trọng cần thiết. Công cụ hỗ trợ càng mạnh, người sử dụng càng cần biết ranh giới của nó.
Từ trải nghiệm này, tôi giữ lại một nguyên tắc: A.I có thể giúp tôi nhìn thấy vấn đề sớm hơn, nhưng không thay tôi chịu trách nhiệm về kết luận chuyên môn.
Nếu bạn chuẩn bị đưa A.I vào một công việc có quy định hoặc ảnh hưởng đến quyết định, hãy thử viết hai cột: “A.I được làm gì?” và “Con người phải xác nhận điều gì?”. Đó có thể là bước quan trọng nhất trước khi viết bất cứ prompt nào.