Một bảng dự toán có thể được trình bày rất chỉn chu trong Word: hàng cột thẳng, số tiền căn phải, các phần được đánh số rõ ràng. Nhìn bằng mắt, tài liệu có cảm giác đã hoàn thiện.

Nhưng trong công việc kiểm tra, tôi quan tâm đến một điều khác: những con số ấy có được tính đúng hay không?

Khi bảng nằm trong Excel và còn công thức, người kiểm tra có thể xem ô nào lấy dữ liệu từ đâu. Với bảng được đưa vào Word, các số liệu thường chỉ còn là nội dung đã nhập. Không có một công thức nào hiện ra để xác nhận kết quả.

Đó là một trong những tình huống khiến tôi thấy A.I có thể trở thành trợ lý hữu ích, nếu chúng ta giao việc đúng cách.

Tôi không yêu cầu ChatGPT đọc bảng và nhận xét chung rằng “các giá trị có vẻ hợp lý”. Tôi muốn công cụ trích từng cặp khối lượng – đơn giá, thực hiện lại phép nhân, đối chiếu thành tiền trên từng dòng, cộng tổng và kiểm tra phần thuế theo dữ liệu có sẵn.

Sau phép tính là bước đối chiếu chéo. Tổng của bảng có khớp với phần thuyết minh không? Giá trị trước thuế và sau thuế có được thể hiện nhất quán không? Có nơi nào sử dụng lại một con số cũ từ phiên bản trước hay không?

Trong quá trình thử nghiệm trên các hồ sơ dự toán, nhóm chúng tôi đã ghi nhận những loại sai khác như số liệu giữa các phần chưa thống nhất, vấn đề liên quan đến thuế và sai số cần phân biệt với cách làm tròn. Những phát hiện đó chỉ có ý nghĩa khi được đối chiếu lại với hồ sơ gốc, chứ không phải vì A.I đã đánh dấu màu đỏ.

Cũng có một giới hạn tôi luôn muốn giữ rõ. Nếu file không đọc được đầy đủ, bảng bị cắt hoặc số liệu đầu vào thiếu, A.I phải chỉ ra phần không xác minh được. Không nên tự lấp chỗ trống để tạo ra một bảng kết quả có vẻ hoàn chỉnh.

Cách làm này khiến tôi thay đổi một thói quen: trước đây, có thể tôi sẽ bắt đầu từ con số tổng. Bây giờ, tôi muốn đi ngược lại từ từng quan hệ số liệu tạo ra tổng đó.

Không nhất thiết hồ sơ nào cũng phải chuyển sang một hệ thống phức tạp. Đôi khi, một bảng đối chiếu ba cột “Số trong hồ sơ – Số tính lại – Chênh lệch cần kiểm tra” đã giúp cuộc rà soát sáng rõ hơn.

Nếu bạn đang xử lý bảng tính được dán vào Word hoặc PDF, đừng chỉ hỏi A.I “Tổng tiền có đúng không?”. Hãy yêu cầu nó tính lại và chỉ rõ phép tính nào dẫn tới kết luận. Người kiểm tra vẫn giữ vai trò xác nhận cuối cùng.