Có những công việc làm nhiều lần khiến chúng ta trở nên nhanh nhạy. Chỉ cần nhìn lướt qua, người có kinh nghiệm đã nhận ra chỗ nào cần xem kỹ hơn.
Đó là lợi thế rất đáng quý. Nhưng tôi cũng tự hỏi: Nếu một người khác tiếp nhận công việc, làm sao họ biết được những câu hỏi mà người đi trước vẫn âm thầm kiểm tra trong đầu?
Với hồ sơ dự toán, câu trả lời của tôi dần nghiêng về một công cụ rất đơn giản: checklist.
Checklist không phải một bảng dài để tích dấu cho đủ. Với tôi, nó là cách viết rõ từng điều kiện cần xác minh: hồ sơ có đủ thành phần không, căn cứ có thống nhất không, khối lượng nhân đơn giá đã đúng chưa, cách tính thuế và tổng giá trị có khớp giữa các phần không, có nội dung nào cần đối chiếu báo giá gốc hay không.
Khó khăn là những câu hỏi này không nằm cùng một chỗ. Có câu nằm trong bảng dự toán. Có câu phải đọc phần thuyết minh. Có câu chỉ trả lời được khi xem chứng từ đi kèm.
Nếu chỉ hỏi A.I một câu tổng quát, kết quả dễ trở thành nhận xét bao quát nhưng thiếu dấu vết kiểm tra. Vì vậy, trong quá trình xây dựng phương pháp hỗ trợ rà soát dự toán, tôi cùng nhóm từng bước chuyển các yêu cầu nghiệp vụ thành tiêu chí có thứ tự.
Một nhóm câu hỏi kiểm tra dữ liệu đầu vào. Một nhóm dành cho phép tính. Một nhóm để đối chiếu giữa các tài liệu. Và một nhóm cuối cùng dành cho kết luận: điểm nào có thể xác nhận, điểm nào là cảnh báo, điểm nào chưa đủ nguồn.
Khi được đưa vào hướng dẫn A.I, checklist giúp kết quả dễ đọc hơn. Người phụ trách không chỉ nhìn thấy một chữ “Sai”, mà có thể thấy điều kiện nào chưa đáp ứng, dữ liệu nào đang được dùng và bước kiểm tra tiếp theo là gì.
Tôi đặc biệt coi trọng ô “Chưa đủ căn cứ”. Nếu hồ sơ chưa có báo giá gốc hoặc nguồn đọc chưa trọn vẹn, checklist không nên buộc người sử dụng phải chọn “Đạt” hay “Không đạt” cho đẹp bảng.
Một bài học khác là checklist cũng phải được kiểm thử. Nếu tiêu chí viết quá chung chung, hai người khác nhau có thể hiểu khác nhau. Nếu tiêu chí quá cứng, một trường hợp hợp lệ nhưng khác cách trình bày có thể bị đánh dấu nhầm.
Tôi nghĩ một checklist tốt cần được cải tiến qua công việc thật, chứ không chỉ soạn một lần rồi xem như hoàn hảo.
Với người mới ứng dụng A.I, tôi thường muốn gợi ý một bước nhỏ: Hãy viết ra năm câu hỏi bạn thường tự kiểm tra trước khi ký nháy, gửi báo cáo hoặc hoàn thiện bảng số liệu. Đó có thể là hạt nhân đầu tiên của một Skill dùng lại được.
Kinh nghiệm là điều đáng quý. Checklist giúp kinh nghiệm có cơ hội được chia sẻ.