Khi “đúng” vẫn chưa có nghĩa là “dễ dùng”
Tôi từng yêu cầu A.I chuyển bộ câu hỏi từ Word sang Excel và in đậm phương án trả lời đúng theo cột đáp án. Khi nhận kết quả, tôi kiểm tra lại và nhận thấy một điều: nội dung định dạng đáp án đã có, nhưng phần phân màu giữa các dòng chưa đúng như tôi mong muốn.
Có thể với nhiều người, đó chỉ là chuyện nhỏ. Bảng vẫn có chữ, có cột, có đáp án. Nhưng với tôi, cách hiển thị ảnh hưởng trực tiếp đến việc người khác có thể đọc và kiểm tra bảng một cách thuận tiện hay không.
Một file có nhiều dòng câu hỏi, nếu các hàng nhìn giống hệt nhau, người đọc dễ mỏi mắt, lạc dòng hoặc bỏ sót chi tiết khi đối chiếu. Tôi không muốn phải rà từng hàng bằng cách căng mắt nhìn thật lâu.
Màu sắc không phải để trang trí
Tôi yêu cầu bổ sung cách phân màu giữa các dòng, đồng thời giữ nguyên nguyên tắc: chỉ phương án đúng được in đậm, các phương án còn lại không thay đổi. Hai yêu cầu này phục vụ hai mục đích khác nhau.
In đậm giúp xác định thông tin trọng tâm. Phân màu hợp lý giúp mắt người đọc phân biệt các dòng kế tiếp. Còn cấu trúc cột nhất quán giúp tìm đúng vị trí thông tin khi cần kiểm tra.
Điều đáng chú ý là màu sắc cũng có thể gây rối nếu sử dụng quá nhiều. Vì vậy, tôi không muốn một bảng “rực rỡ”. Tôi muốn một bảng dễ nhìn, đủ tương phản và nhất quán. Màu phải có lý do, chứ không phải được thêm vào cho sinh động.
Bước ngoặt là thay đổi cách nghiệm thu
Trước đây, khi đánh giá một file chuyển đổi, người ta dễ hỏi: đã đủ câu chưa, đáp án có đúng không, có xuất được Excel không? Những câu hỏi đó cần thiết nhưng chưa đủ.
Tôi thêm những câu hỏi rất thực tế: nếu một người chưa từng làm file này mở lên, họ có tìm được câu mình cần không? Họ có phân biệt được hai dòng liên tiếp không? Khi in hoặc mở trên màn hình khác, thông tin có còn rõ không?
Từ lần điều chỉnh đó, tôi muốn mô tả yêu cầu đầu ra ngay từ đầu: cấu trúc cột, đáp án in đậm, nguyên tắc phân màu và cách kiểm tra sau khi xuất. Không đợi tạo xong file mới phát hiện mình còn cần một tiêu chuẩn quan trọng.
Một bài học vượt ra ngoài Excel
Tôi nhận ra công cụ có thể tạo ra sản phẩm rất nhanh, nhưng người sử dụng mới là người biết sản phẩm đó có thực sự thuận tiện hay không. Muốn dùng A.I tốt, chúng ta phải nói rõ thế nào là “đạt yêu cầu”.
Với tôi, chất lượng có ba lớp: đúng nội dung, rõ cách trình bày và dễ kiểm tra lại. Thiếu một lớp, sản phẩm có thể đã hoàn thành về mặt kỹ thuật nhưng vẫn chưa thật sự sẵn sàng để sử dụng.
Một bảng tính tốt không chỉ chứa thông tin đúng. Nó còn giúp người đọc nhận ra thông tin đúng một cách dễ dàng.
Nếu bạn thường xuyên làm việc với Excel, hãy mở lại một file mình đã dùng nhiều lần và tự hỏi: “Bảng này đang giúp người khác đọc nhanh hơn, hay chỉ đang chứa thật nhiều dữ liệu?”