Có một tình huống mà người làm hành chính – tổng hợp – văn phòng gặp khá thường xuyên: một văn bản được chuyển sang xin ý kiến, nhưng chỉ cần nhìn tên hồ sơ là đã biết không hẳn đúng phần việc mình đang phụ trách.
Không trả lời thì không được, vì đơn vị mình vẫn nằm trong danh sách lấy ý kiến. Nhưng nếu ngồi đọc từ đầu đến cuối theo cách truyền thống, mình rất dễ rơi vào trạng thái vừa chậm, vừa mơ hồ: không biết phải bắt đầu từ đâu, nên kiểm tra chỗ nào và góp ý đến mức nào là vừa.
Đây là lúc AI có ích nhất. Không phải để viết giúp mình ngay, mà để đi cùng mình qua một quy trình: hiểu hồ sơ, chia nhỏ việc phải kiểm tra, soi căn cứ, nhìn trước khó khăn khi triển khai và chỉ soạn góp ý sau khi mình đã nắm được vấn đề.
Nếu làm đúng cách, chỉ khoảng 30 phút đầu, mình đã có thể đi từ trạng thái ‘đọc mà chưa biết bám vào đâu’ sang trạng thái ‘đã có bản đồ hồ sơ, biết câu nào cần hỏi lại, biết chỗ nào cần góp ý và biết rủi ro nào phải nhắc lãnh đạo’.
1. Vì sao bài toán này dễ làm mình ngại?
Vì "góp ý văn bản" là một việc rất rộng. Nếu mình chỉ nói với AI: "Hãy đọc và góp ý dự thảo này", AI vẫn có thể trả lời, thậm chí trả lời dài. Nhưng điều mình cần không chỉ là một đoạn văn nghe có vẻ hợp lý. Điều mình cần là: nhận xét đó dựa vào đâu, có phù hợp với nguồn mình đang có hay không, và nếu đưa vào ý kiến chính thức thì có đủ chắc để trình lãnh đạo hay chưa.
Nói cách khác, rủi ro lớn nhất không phải là AI không biết viết. Rủi ro lớn nhất là người dùng không buộc AI đi đúng quy trình kiểm tra.
2. Bước 1 – Đừng góp ý ngay. Hãy bắt AI giúp mình hiểu hồ sơ trước
Việc đầu tiên không phải là "góp ý", mà là "hiểu". Chịu khó cho AI đọc dự thảo, bản thuyết minh và các tài liệu liên quan trước, rồi yêu cầu nó trả lời vài câu rất cơ bản:
- Văn bản này đang giải quyết việc gì?
- Ai là đối tượng chịu tác động?
- Điểm mới nằm ở đâu?
- Những văn bản nào đang được dùng làm căn cứ?
- Đơn vị nào sẽ phải triển khai hoặc phối hợp?
- Có nội dung nào liên quan trực tiếp đến đơn vị mình không?
Khi có được lớp tóm tắt này, mình không còn đọc hồ sơ bằng cảm giác mông lung nữa. Mình bắt đầu đọc có chủ đích hơn: đoạn nào cần soi kỹ, đoạn nào chỉ cần nắm ý, đoạn nào phải quay lại kiểm tra thêm nguồn.
3. Bước 2 – Biến việc góp ý thành checklist câu hỏi
Một câu lệnh kiểu "góp ý văn bản" quá rộng. Vì vậy, mình cần tách nó thành các câu hỏi nhỏ có thể kiểm tra được. Đây là cách rất hữu ích để giảm việc AI tự suy diễn.
Với Blog này, anh/chị có thể dùng ngay 8 nhóm câu hỏi cốt lõi: văn bản đang giải quyết việc gì, đối tượng nào chịu tác động, căn cứ nào đang được dùng, căn cứ đó còn hiệu lực không, nội dung nào chưa rõ hoặc thiếu logic, có chỗ nào mâu thuẫn giữa tài liệu, triển khai thực tế có vướng gì, và nếu trình lãnh đạo thì họ sẽ hỏi lại điều gì.
Khi checklist đã rõ, AI không còn "đoán xem góp ý nghĩa là góp ý cái gì". Nó phải đi lần lượt qua từng điểm.
4. Bước 3 – AI kết luận gì cũng phải hỏi ngược: căn cứ đâu?
Nếu AI viết: "Nội dung này có dấu hiệu chưa phù hợp" hoặc "căn cứ pháp lý này còn hiệu lực", mình đừng dừng ở đó. Mình phải yêu cầu AI chỉ ra điều, khoản, văn bản, hoặc ít nhất là nguồn đang dựa vào.
Việc hỏi ngược này cực kỳ quan trọng, vì nó giúp tách ba thứ ra khỏi nhau: dữ kiện có trong hồ sơ, dữ kiện AI suy ra và kết luận do AI tổng hợp. Với công việc góp ý văn bản, chỉ những ý nào có căn cứ hoặc được đánh dấu là "đề nghị làm rõ" mới nên đi vào bản góp ý chính thức.
Nguyên tắc mình muốn anh/chị giữ thật chắc là: AI giỏi tìm đường, nhưng người dùng phải buộc nó chỉ biển báo trên đường.
5. Bước 4 – Đừng chỉ hỏi đúng hay sai, hãy soi tính khả thi
Có nhiều nội dung nhìn trên giấy thì hợp lý, nhưng khi đưa xuống thực tế lại phát sinh vấn đề. Đây là điểm mà người làm việc thực tế tại cơ quan, đơn vị có lợi thế hơn AI rất nhiều.
Chị có thể yêu cầu AI đi thêm một tầng nữa: nếu quy định này ban hành thì đơn vị nào sẽ làm, hồ sơ nào phải thu thêm, dữ liệu nào phải đối chiếu, thời điểm nào dễ vướng, và rủi ro nào có thể xảy ra khi triển khai.
Nhờ vậy, góp ý của mình không dừng ở mức "chưa chuẩn câu chữ", mà chạm đến giá trị thật hơn: giúp cơ quan soạn thảo thấy được khó khăn khi triển khai.
6. Bước 5 – Cho AI đổi vai, nhưng mỗi lần chỉ một vai
Sau khi đã có lớp phân tích ban đầu, anh/chị có thể cho AI đổi vai để nhìn hồ sơ đa chiều hơn. Ví dụ:
- Đóng vai người lập văn bản để tự bảo vệ phương án.
- Đóng vai đơn vị được xin ý kiến để nêu vướng mắc.
- Đóng vai lãnh đạo trước khi ký để đặt câu hỏi ngược.
- Đóng vai người thực hiện ở tuyến cuối để soi tính khả thi.
Điểm cần nhớ là: mỗi lần chỉ nên giao một vai. Càng rõ vai, AI càng dễ tập trung. Nếu anh/chị yêu cầu cùng lúc quá nhiều vai, câu trả lời dễ loãng và trùng lặp.
7. Bước 6 – Phân tích xong rồi mới cho AI soạn góp ý
Đây là bước rất hay bị làm ngược. Nhiều người chưa kịp phân tích nguồn đã yêu cầu AI soạn ngay công văn góp ý. Kết quả là bản nháp nghe trôi chảy nhưng thiếu điểm tựa.
Cách làm chắc hơn là: sau khi đã hiểu hồ sơ, có checklist, có căn cứ, có lưu ý về tính khả thi và đã cho AI đổi vai xong, lúc đó mới yêu cầu AI viết bản góp ý. Đồng thời cần dặn rõ: chỉ sử dụng các kết luận đã được xác minh; vấn đề nào chưa đủ căn cứ thì thể hiện dưới dạng "đề nghị làm rõ" chứ không tự kết luận.
Sau đó anh/chị cho AI phản biện lại một vòng, rồi chính mình đọc và quyết định.
8. Prompt mẫu anh/chị có thể dùng ngay
Prompt mẫu không cần quá hoa mỹ. Quan trọng nhất là đúng thứ tự. Anh/Chị có thể dùng khung sau:
smart_toy
PROMPT MẪU
“Tôi gửi kèm dự thảo văn bản, bản thuyết minh và các tài liệu liên quan. Trước hết, hãy giúp tôi hiểu hồ sơ: mục tiêu, đối tượng, phạm vi, nội dung chính và các căn cứ đang được sử dụng. Sau đó tách việc góp ý thành checklist câu hỏi. Tiếp theo, rà từng nhóm: căn cứ, logic, tính thống nhất, tính khả thi khi triển khai và các điểm cần hỏi lại. Mọi kết luận phải nêu rõ căn cứ hoặc ghi rõ là nhận định cần kiểm tra thêm. Sau khi phân tích xong, hãy soạn giúp tôi một bản góp ý ngắn gọn, rõ ý, có căn cứ, dùng giọng điệu hành chính; nội dung chưa đủ chắc thì chuyển thành đề nghị làm rõ.”
9. Vậy 30 phút có thật không?
Không, 30 phút không biến mình thành chuyên gia của một lĩnh vực mới. Nhưng 30 phút hoàn toàn có thể giúp mình thoát khỏi trạng thái loay hoay. Mình sẽ hiểu hồ sơ hơn, biết phần nào cần đọc sâu, phát hiện được các câu hỏi phản biện tốt hơn và có một bản góp ý nháp chắc hơn để tiếp tục hoàn thiện.
Giá trị thật ở đây không phải là "AI làm hộ mình", mà là "AI giúp mình biết phải kiểm tra và góp ý ở đâu".
10. Kết luận
Nếu ngày mai anh/chị nhận một công văn xin ý kiến đối với một dự thảo không đúng chuyên môn của mình, đừng vội bắt đầu bằng lệnh: “Hãy góp ý văn bản này”. Hãy bắt đầu bằng quy trình: hiểu hồ sơ → chia checklist → hỏi căn cứ → soi tính khả thi → đổi vai → soạn góp ý sau cùng.
Khi đi theo quy trình đó, AI không thay thế trách nhiệm chuyên môn của mình. Nó chỉ giúp mình đi nhanh hơn trên một con đường rõ ràng hơn. Và như thế là đủ để công việc chắc hơn rất nhiều.
Nếu anh/chị muốn học cách dùng AI để đọc – rà – kiểm tra – trình chắc trong công việc thật, hãy theo dõi Workshop của Hồng Vân. Ở đó, anh/chị không chỉ học prompt, mà học cách biến công việc thật thành quy trình dùng lại được.